VERON A63
Friese Wouden
____________

VERON afdeling Friese Wouden
Afdelingsblad 'CQ Friese Wouden'

door PAoZH

Voor alle frequenties

Hoewel sommige, duurdere zenderuitgangen, meestal zijn voorzien van een ingebouwde SWR-meter met daaraan gekoppeld een detektiemethode die het vermogen terug regelt als de SWR verhouding niet binnen de gestelde normen valt, toch een schakeling gebouwd voor de gevallen dat...

Helaas, niet iedere zenderuitgang heeft een beveiliging tegen misaanpassingen. Uiteraard niet als het gaat om een eigenbouw zender met een dure buis of transistor(s).

Wat kan er mis gaan

Het is iedereen wel eens overkomen dat de zender wordt ingeschakeld zonder dat die was verbonden met een antenne. Als je hier wat (te) laat achter komt heb je een grote kans dat de eindbuis flink rood begint aan te lopen en als het een transistor betreft, dat die al naar de eeuwige jachtvelden verhuist is.

Bij een niet aangesloten antenne kan de eindtrap n.l z'n vermogen niet kwijt en moet dit, helaas, zelf dissiperen, met alle gevolgen van dien. Maar er kan veel meer aan de hand zijn wat een (te) slechte SWR oplevert:

a. kapot gewaaide antenne die een aantal elementen mist, waardoor de impedantie niet meer klopt.
b. een coax kabel die vol water is gelopen.
c. een draadantene die door de harde wind zo uitgerekt is dat hij niet meer is afgestemd op de bedoelde frequentie.
d. sneeuw maar vooral een dikke ijzel bedekking op de antenne.
e. een auto antenne die door vandalen gekortwiekt is.

Al deze factoren kunnen er toe bijdragen dat je moeilijkheden krijgt met je zender; een slechte SWR, met bovengenoemde gevolgen en/of veel storing door de terugwerking naar de zender.

Hoe kun je deze ongemakken voorkomen

Het zou gemakkelijk zijn als de zender zichzelf zou uitschakelen of dat er een signaal zou worden geven als de SWR verhouding boven een bepaalde waarde komt. B.v bij een SWR verhouding van meer dan 1 : 3. Met bijgaande schakeling is het mogelijk om dit te verwezenlijken en wel met een door jezelf te bepalen grenswaarde van de SWR.

Het schema

We gaan het schema bespreken aan de hand van een z.g waarheids tabel. Het schema van de schakeling is weergegeven in figuur 1. In deze schakeling maken we gebruik van een bestaande SWR meter van een bekend fabrikaat zoals u op de foto kunt zien.

Links van de lijn P-Q is het schema getekend van een SWR meter, waarbij ik verder geen waarden vermeld. Hoewel het principe van elke SWR meter nagenoeg gelijk is zijn de gebruikte componenten bij elk fabrikaat weer anders. Wel noodzakelijk is, dat je een SWR meter gebruikt met 2 oppik-lussen en het liefst ook 2 meters, dat werkt het handigst. Even voor de digibeten; spanningen lager dan 1,2 Volt noem ik 0 en alle spanningen boven 1 volt een 1. In deze waarheids tabel gaan we uit van de 3 situaties die er kunnen optreden:

a. de rust situatie, de zender is uitgeschakeld en de meters staan beide op 0. De spanning op punt A1 en A2 is allebei 0.
b. er wordt gezonden en de SWR is goed, forward meter staat op max. en de backwards meter staat op 0. Er is spanning aanwezig op punt A2, die is dus 1.Er is geen spanning op punt A2, een 0 dus.
c. er wordt gezonden en de SWR is slecht, allebei de meters staan op max. Er is spanning op zowel punt A1 en A2, beide een 1 dus.

In situatie c. willen we dus dat er wat gebeurt

Om de uitleesnauwkeurigheid van de SWR meter niet te be‹nvloeden worden de spanninkjes die ontstaan op de punten A1en A2 aangeboden aan een hoogomige ingang van een FET. Nu komen we bij de tweede situatie van de waarheidstabel. De 2 FET's zijn met een 4k7 weerstand aan de +5V aangesloten. Staat er geen spanning op de ingang dan loopt er geen stroom door de FET en is de spanning aan de drain hoog, een 1 dus. Komt er spanning op de FET, dan gaat er stroom lopen en wordt de spanning op de drain lager dan 1 volt, een 0 dus. In vaktermen; de FET is geschakeld als een invertor.

In de waarheidstabel weergegeven als B1 en B2. De spanningen B1 en B2 worden toegevoegd aan een potmeter waarmee je straks de waarden in kunt stellen. Vanuit deze potmeter wordt de spanning aangeboden aan een Ic, een 74LS00. Ook dit IC is geschakeld als een invertor en de werking is gelijk aan die van de FET. Worden de ingangen van de 74LS00, pt 1 en pt 12 laag (0) dan worden de uitgangen 3 en 11, resp. C1 en C2 ,hoog (1). Deze unieke situatie ontstaat alleen wanneer de SWR<N>slecht is, hoger dan bv.1:3. In alle andere gevallen zijn C1 en C2 nooit tegelijk hoog (1). C1 (1) wordt vervolgens toegevoerd aan een tweede invertor (punt 4) met als gevolg, dat de uitgang D1 (6) 0 wordt.

Aktie

Bij een slechte SWR heb je nu een positief (1) en een nul (0) potentiaal tot je beschikking. Hier kun je wat mee gaan doen. Tussen punt 11 en punt 6 van de 74LS00 wordt een NPN transistor opgenomen. Punt 11 was hoog en punt 6 was laag, dat betekend dat de transistor "open" gaat en op zijn beurt een relais bediend!

Waarom dit tweede relais met overname schakeling? Bij de mode SSB gaat het om kortstondige spanningspulsen en in geval van een slechte SWR zou de zaak staan te "klapperen" op de maat van de spraak. Om dit te voorkomen dus de overname schakeling. Dit reed-relais schakelt dus een tweede relais in met twee wisselkontakten. Het ene wisselkontakt zorgt, via de gesloten drukschakelaar, dat het relais bekracht blijft en zodoende de situatie in stand houd. Het tweede wissel kontakt kun je gebruiken voor de alarmering. Is de SWR goed dat heb je , via dit relais, 12 volt tot je beschikking voor je zend/ontvanger, is de SWR slecht, dan schakelt dit relais om en gaat de alarm lamp branden of een aangesloten toeter...

Heb je de antenne situatie hersteld, dan kun je middels de drukschakelaar de gehele schakeling resetten en is de 12 volt weer beschikbaar voor zender/ontvanger. Hoe je grenzen liggen tussen goedkeur en afkeur kun je naar eigen wens instellen met de beide potentiometers. Een aansluiting van de SWR meter naar deze schakeling is simpel met 2 tulpstekertjes te realiseren.

Veel succes met de bouw.